07042020sub
Last updatepet, 03 jul 2020 9pm

Glas Dijaspore

Prvi Crnogorci u Americi: Tragovima zlatne žile

Među prvim desperadosima u zapadne krajeve su došle i grupe iz Crne Gore, privučene pričama o zlatu i bogatstvu. Prvi pisani podatak o Crnogorcu na zapadu vezan je za ime Johna Vickovića. I na Aljasci su Crnogorci ostavili svoj trag i duh, a u mnogim slučajevima su i sopstvenim životom doprinjeli razvoju američke nacije. Svakako, najpoznatiji je John Hajduković, čovjek čija se kuća danas smatra američkim nacionalnim blagom. Tu je Mike Stijepovich, koji je bio guverner Aljaske...

Prvi pisani podaci o brojnijem prisustvu Crnogoraca na američkom kontinentu vezani su za južne države Mississipi, Luizianu, Misouri i gradove Saint Luis, Baton Rouge (neka tipično crnogorska prezimena se mogu pronaći na listama vojnika na strani konfederacije, što potvrđuje da su neki i trajno ostali na tom području).

Ali, s obzirom da se radi o sredini 19-tog vijeka, vjerovatno su tim pojedincima, koji bi došli na američki kontinent uglavnom iz primorskih i južnih djelova današnje Crne Gore, južne države američkog kontinenta služile samo kao usputna stanica prema zapadu, gdje se u to vrijeme zahuktavala zlatna groznica.

PRVI PISANI TRAGOVI

Među prvim desperadosima u zapadne krajeve su došle i grupe iz Crne Gore, privučene pričama o zlatu i bogatstvu. Prvi pisani podatak o Crnogorcu na zapadu vezan je za ime Johna Vickovića (tj. Jovana Vickovića iz Ceklica). U dokumentima iz 1859. godine u Los Anđelesu se pominje kao Gold Miner u  okolini tog grada, potom 1877. godine kao vlasnik restorana u San Franciscu, a dvije godine kasnije kao vlasnik hotela, ili više njih u Los Anđelesu.                                         

Nekoliko godina kasnije, na zapad počinje da pristiže sve više ljudi iz južnih krajeva današnje Crne Gore, ponajviše iz Paštrovića i Crmnice. Osim Crnogoraca u to vrijeme su dolazili i doseljenici iz Slovenije i Hrvatske, sa kojima su doseljenici iz naših krajeva bili u prisnim odnosima. Sa prvim svjetskim avanturistima u Nevadu došli su i prvi doseljenici iz Crne Gore. Radili su teške poslove, a mnogi su, nakon kraćeg boravka, napuštali tada divlju Nevadu i selili se u pitomije krajeve američkog zapada, najčešće u Kaliforniju.

Među njima su bili Peter Radovich, John Uzovich, John Chiatovich, John Ivancovich, E. Franicevich, Nikola Dabovich, Peter Radoicich, Nikola Milovich, A. Marinovich, braća Ilija, Nikola i Petar Perazić, zatim braća Medin i John Lazarevich i još mnogi drugi.

Novine “Reese River Reveille” od 21. decembra 1866. godine reklamirale su na prvoj stranici gostionicu “Alhambra”, čiji je vlasnik bio N. Barovich koji, kako je stajalo u reklami, “ima čast obavijestiti svoje prijatelje i javnost da će ih dočekati i pobrinuti se za njihov duševni ugođaj s najvrsnijim vinima, cigarama i alkoholnim pićima koja se mogu naći na tržistu, a ljubitelji bilijara mogu se oprobati u šarmantnoj vježbi na najboljim mogućim stolovima, dok će profesor Plumhof svake večeri svirati klavir”. (Adam Eterovich)

“Daily Trespass” iz Virginia Cityja 11. novembra  1867. godine reklamirao je “Adriatic Saloon” u Južnoj C ulici 8, čiji je vlasnik bio Špiro Vuckovich, rodom iz Risna. U tom oglasu pozivao je u “to omiljeno mjesto odmora za sve uživatelje pića i ožednjele” koji će u njemu pronaći “najbolja vina i alkoholna pića svih vrsta, te najbolje i najprobranije vrste cigareta”.

“The Carson Daily Appeal” iz Carson Cityja objavio je 16. novembra 1867. godine zanimljiv oglas o prodavnici Georgea Zenovicha iz Budve, koji je nudio voće, povrće, lješnjake, slatkše, duvan, cigare i lule. Tvrdio je da “svaki dan iz Kalifornije brzim vozovima i ekspresnom poštom dobija svježu pošiljku robe” uključivši i “sve vrste kalifornijskoga i tropskoga voća koje se mogu nabaviti”.

MARKO MEDIN JEDAN OD NAJUSPJEŠNIJIH

Jedan od uspješnijih Crnogoraca u Americi bio je Marko Medin, rodom iz Budve. Bio je među najuspješnijm i najimućnijim ljudima sa južnoslovenskih prostora na Zapadu. Markovo ime je upisano u važnim mjesnim istoriografijama tog dijela Amerike.

Već 1856. godine posjedovao je voćarnicu u San Francisku i stekao prilično bogatstvo. Godine 1861. među prvima se doselio u Nevadu, u Virginia City. Sve do početka 1863. godine njegova voćarnica “San Francisko”, na uglu Unije u Ulici C u Virginia Cityju, dobro je poslovala i bila jedna od najvećih firmi u tom gradu. Medinova zgrada u Virginia City-ju je, takođe, bila jedna od najvećih ciglom zidanih zgrada u gradu.

Medin i njegovi saradnici registrovali su 29. juna 1863. godine preduzeće Medinove kompanije za zlato i srebro, koja se nalazila u rudarskom području u uvali Washoe, Nevada. Osnovni kapital korporacije iznosio je više od 100.000 dolara, a nakon dugogodišnjeg rada na tom projektu Medin je postao veoma bogat čovjek.

Njegov zemljak John Gregovich, rođen u Paštrovićima, oženio se Francuskinjom i postao imućan čovjek. Nakon što je Nevada proglašena državom 1864. godine, Gregovich se zaposlio u državno zakonodavstvo gdje je odradio nekoliko mandata.

Ilia Franicevich, takođe rođen u Paštrovićima, bio je vlasnik nekretnina i trgovac alkoholnim pićima u Renu.

Alexander Drobnjak, rođen u Risnu, posjedovao je dosta zemlje i hotel u Renu, preko puta Južne pacifičke stanice.

Jefto Davidovich, iz Paštrovića i Mark Maina iz Budve bili su pioniri u Tonopahu. Maina je kasnije postao poznati vlasnik lanca restorana u Sakramentu.

N. Catovich iz Morinja stekao je svoje početno bogatstvo kao rudar, a kasnije je postao poznati poslovni čovjek u Silver Picku, Nevada. Njegovi su potomci živjeli u Renu.

Početkom 1870-ih godina Nicholas Barovich vodio je restoran u Glavnoj ulici u Austinu, Elia Perazich i G. Zenovich prodavali su voće i slatkiše u Carson Cityju.

Nicholas Trojanovich iz Herceg Novog bio je vlasnik gostionice, Peter Perazic iz Crmnice i N. Gugninaiz iz Dalmacije bili su preprodavaci voća, F. Antunovich posjedovao je restoran i gostionicu.

Marco Medin, najpoznatiji pionir americkog zapada iz naših krajeva, je u Hamiltonu imao svoju “gostionicu s bilijarom”.

J. Ivancovich iz Paštovića prodavao je voće i slatkiše u Treasure Cityju.

Osim Medina, u Virginia City-ju je poslovalo još nekoliko Crnogoraca koji su bili vlasnici gostionica kao što su Spiro Vucovich i njegov brat Todor.

CRNOGORAC - GUVERNER ALJASKE

U isto vrijeme počinju i prvi dolasci na Aljasku, takođe u potrazi za zlatom i kako je zlatna groznica prolazila tako se centar naseljavanja pomjerao sve istočnije - prvo prema Montani i Minesoti, Coloradu i Pensilvaniji.

Nakon zlatne groznice u Nevadi, Arizoni, Kaliforniji, započinju i odlasci prvih pionira na Aljasku. Među njima je bilo i dosta Crnogoraca. U rudarskim knjigama ove američke države od 1900. do 1919. upisano je oko 200 Crnogoraca koji su u potrazi za zlatom stigli čak na Aljasku. Broj naših iseljenika je, međutim, bio mnogo veći jer je nemoguće utvrditi koliko je njih koji su u to vrijeme već bili na teritoriji USA.

I na Aljasci su Crnogorci ostavili svoj trag i duh, a u mnogim slučajevima su i sopstvenim životom doprinjeli razvoju američke nacije. Svakako, najpoznatiji je John Hajduković, čovjek čija se kuća danas smatra američkim nacionalnim blagom. Iza sebe je ostavio mnoge priče i misterije, pa je američka književnica Judy Ferguson napisala djelo posvećeno njegovom životu.

Još mnogo Crnogoraca je ostavilo neizbrisiv trag na tlu Amerike. Među njima je, svakako, i Mike Stijepovich rodom iz Risna, koji je bio guverner Aljaske, a u ovoj američkoj državi pamte se i porodice našeg porijekla Dapčević, Milajić, Roganović...

Početkom 20. vijeka sve veći broj Crnogoraca počinje da dolazi u rudarske krajeve Montane i Pensilvanije, u industrijske gradove Čikago i Detroit.

Grad Butte u Montani postaje Crna Gora u malom. Od 100.000 stanovnika toga grada, polovinu su činili Crnogorci. Međutim, zatvaranjem tamošnjeg rudnika ta slika se promijenila. Većina Crnogoraca je napustila Butte, Bilings i druge gradove Montane koji su im nekada bili najbrojnije kolonije.

Slična situacija je i u Haseltonu u Pensilvaniji gdje je 1902. godine živjelo preko 4.000 Crnogoraca, od čega je do danas ostalo oko 50-tak porodica. Neki su se vratili u Crnu Goru, a većina je otišla prema Detroitu, Chicagu, New Yorku...

Potomci ondašnjih iseljenika danas su rasuti širom Sjedinjenih Američkih Država. Mnogi od njih su izgubili sve veze sa matičnom državom.

Priredio: Gordan Stojović (Arhiva Fokusa)

(U tekstu su korišteni podaci iz brojnih djela i studija Adama Eterovića, Judy Ferguson i Vlada Gojnića)

FOKUS - SPECIJALNO IZDANJE

  • Najnovije

  • Najcitanije

OBAVJEŠTENJA O SMRTI, POMENI I SJEĆANJA NA NAJMILIJE

SPECIJALNO IZDANJE


 

Video dana

BISERI

VIC NEDELJE